Category Archives: euskalkiak

Koldo Zuazo – hitzaldia

Koldo Zuazo EHUko irakaslea Hizkuntza zer den: erregistroak, euskalkiak… Euskararen Kalitatea Busturialdea eta Lea-Artibaiko Ikastetxeetan jardunaldietan Gernikako B10ak antolatuta. Berritzegune Nagusiak ekoiztutako material multimedia.

Advertisements

Erronkariko uskararen heriotzaren urteurrena

Aurreko batean irakurri genuen Ortzadar gehigarrian:

Otsailaren 23an, 23 urte beteko dira Fidela Bernat hil eta Erronkariko uskararen azken oihartzunak behin betiko isildu zirela. […]  Erronkarieraren desagerpena dugu, seguru aski, behialako euskalkien azkentzearen eredurik garbiena, baina gaur egungo teknologia berriek aukera aparta eskaintzen digute Fidelaren eta galdutako edo galtzeko zorian diren mintzamolde horietako jatorrizko azken euskaldunen ahotsak entzuteko.
·
Nafarroako fonotekan makina bat grabazio entzun daitezke, traskripzio eta guzti, eta bilatzailean “Fidela Bernat erronkarieraz” idatziz gero, Erronkariko azken euskaldunaren bideo bat edo beste ere topa dezakegu. Bideo horietako batean, Fidelak erronkarierarekiko harrotasuna erakusten du: “Guziek erraitan dein eta nik ez diar entelegatan deus ere, eta hek entelegatan dein guzia enia. Nola da kori? Pues enia dion klaroago”. Hil aurretik, jaiotzear zegoen birlobari euskara irakasteko eskatu omen zion Fidelak bere ilobari.

Ezpalak – Beste oihartzun bat

Gustatu zaizkit Ezpalak blog horretan kargatutako mezu gutiak, hauxe ere bai:

Hutsak – Hitzak

(Izenburu berri bat idazteko atrebentzia ere!)

Euskararen jatorriaz

Berriro ere entzun behar izan genuen EITBko teleberri entzunenean “euskara, Europako hizkuntzarik zaharrena…”

Azaroaren 30 gauean, asteazkena, ETB1ek ordubeteko dokumental bat eskaini zuten, EUSKARAREN JATORRIA: ENIGMA EUROPAR BAT izenekoa.

Dokumentala iragartzeko teleberriko aurkezleak Europako hizkuntzarik zaharrenaren kontuarekin… Ez dakit dokumentala zenbat pertsonek ikusi zuten. Gaztelaniaz eman beharko…

Euskararen historia bost minututan kontatuko diezu zure gelako kideei?

via Wikimedia Commons - Original uploader was Alexandre Vigo at gl.wikipedia - Lizentzia (Fitxategi hau berrerabiltzen) Released under the GNU Free Documentation License.

Euskararen atzerakada – Joseba Intxausti

http://www.eitb.tv/es/#/video/1301166325001

http://zuzeu.com/2011/12/03/euskararen-jatorria-enigma-europar-bat-2/

Polemikak

Euskara Europako hizkuntzarik zaharrena?

Lagun batek (aupa Aramaio jauna! Aspaldiko!) goiko bideo horren erreferentzia bidali dit.

Ezagutzen nuen bideoa. Oso oker ez banago, Eduard Punsetek biologo batekin hitz egiten zuen  Ingalaterrako unibertsitate batean-edo. Biologia eta hizkuntzalaritzaren arteko paralelotasunak egiten zituen biologoak.

Ikasleek askotan galdetu didate kontu hori, ea ez ote den euskara Europako hizkuntzarik zaharrena. Nik ere zoologiarekin egin izan dut, askotan, paralelotasuna. Paralelotasuna bai baina badago aldea.

Zeintzuk dira biologo batentzat zaharragoak, marrazoak ala tximinoak? Azkar erantzun behar badu, marrazoak esango dizu. Duela milioi urte asko, dagoeneko, bazeuden marrazoak gure planetako itsasoetan. Milioika urtetan marrazoak jaio eta hil egin dira eta belaunaldi berriak aurreko belaunaldien antzekoak ziren baina ez berdin-berdinak… Bilakaera espezie guztietan etengabe gertatzen ari da, baina espezie batzuengan aldaketak lehengo bidetik eta aldaketarik egon ez dela ematen du. Gaurko marrazo baten hezurrak, hortzak-eta bere arbaso batenarekin konparatu eta ematen du gutxi aldatu direla hainbeste milioi urtetan.

Tximinorik, ordea, ez zegoen, duela 123 milioi urte. Ugaztun batzuk bai baina bilakaera handia antzeman daiteke ugaztun haiengandik nire ikasleek hainbeste maite duten Megan Foxeraino.

Ugaztunengan antzematen den bilakaera marrazoengan antzematen dena baino ikusgarriagoa da, besterik gabe.

Biologoak, denbora gehiago izango balu erantzuteko, esango liguke bizitzak, oro har, adin bera duela edonon; izaki bizidun guztiok arbaso berberak… Etenbabeko aldaketa, bilakaera egon da espezie guztietan, eta espezie batzuk lehengo bidetik jarraitzen dute eta beste espezie batzuk aldaketa harrigarriak garatu dituzte.

Hizkuntzalaritzan kontuak ez dira biologiaren berdin-berdinak. Zein da zaharragoa gaztelania ala euskara?

Duela mila urte hainbat erromantze zeuden elkarren ondoan gure inguru hauetan. Gaur Errioxa den lurraldean, esaterako, nafar-aragoiera erromantzea izan zen garai batean nagusi, ziur aski euskararekin lurraldea partekatuz zenbait mendetan. Orain gaztelania estandarra den arbaso nagusia erromantze horietako bat(zuk) izan z(ir)en. Mila urte aurrerago egin eta erromantzeen arbaso nagusia topatuko genuke: latina.

Euskararekin ere atzera egingo bagenu, duela mila urte, oraingo euskalkien arbasoak zeudela imajinatuko dugu, nola izendatu hizkuntza horri? Bada, esate baterako, XI. mendeko euskara deitu ahal genioke. Eta beste mila urte atzerago egingo bagenu, euskararen arbaso zaharragoa den beste hizkuntza bat topatuko genuke eta garai hartako “euskara” dela esango genuke edo garai hartako akitaniera.

Akitaniera horretatik gaurko euskalkietara dagoen jauzia, ondo konparatzeko aukera izango bagenu, latinetik errumanierara edo latinetik frantsesera dagoen antzeko jauzia izan dela ikusiko genuke ziur aski. Zein da zaharragoa? Frantsesa, errumaniera, katalana, portugesa, gaztelania…? Guztiek bilakaera izan dutela esango genuke eta sistema literario indartsu bat eta botere kultural monolitiko eta egonkorrena izan duten hizkuntzek, agian, egonkorrago jokatu dute garai batzuetan baina hizkuntzalarientzat zein den hizkuntza erromanikorik zaharrena galderak ez du zentzu handiegirik. Eta hizkuntza erromanikoen artean galderak ez badu zentzu handiegirik beste hizkuntza naturalak ere horrela konparatzea, zaharrago/modernoago terminoetan, ez du zentzu handiegirik. Beste kontu bat, jakina, berariaz asmatutako hizkuntzekin, esperanto, volapük, interlingua

Beraz, zein den hizkuntza zaharrena galderak ez badu zentzu handiegirik zergatik entzuten dugu euskararen antzinatasunaren kontu hori behin eta berriro.

Nik ikasleei esaten diet hizkuntzak genetikoki sailkatzen direnenean euskara nahiko bakartua geratzen dela, euskara hizkuntzalarientzat bereziki interesgarria dela ornitorrinkoa zoologoentzat legez.

Baina kontuak duela 10.000 urte eta duela 20.000 urte nolakoak ziren hizkuntzalarien jakintza alorretik kanpo geratzen da, nik uste. Oso denbora gutxi da biologo eboluzionista batentzat, agian, baina hizkuntzalaritza konparatua (serioa) egiten dutenentzat larregi, nik uste.

Ornitorrinkoa

Zein da zaharragoa? Ornitorrinkoa ala marrazoa?

PS. Oharra. Artikulu hau idatzi eta geroago ikusi nuen Sustatukoa. Egia esan Sustatukoa osorik irakurtzeko asti/gogo nahikorik ez dut izan.

Otsagiko iraganeko oiartzuna

Ricardo Gómezi ikusi nion mikroblog mezu batean:

Oinez zeharkatu genuen lagun batzuk Erronkari, Zaraitzu, Aezkoa-eta… Tamalez ez genituen honelakoak entzuteko aukerarik izan.

Ahotsak.com

2009-2010 ikasturteko nire ikasleei proposaturiko proiektuetako bat adineko pertsona bati elkarrizketa egitea eta grabatzea zen. Gero grabatutakoa apurtxo bat aztertzea, transkripzio labur bat egitea… Azkenik, egindako lana Deba ibarreko Badihardugu Euskara Elkartera bideratu. Ahotsak.com proiektuan laguntzeko.

Nire ikasle gehienek ez omen zeukaten inguruan adineko ezagun euskaldunik edo, sinesgarriago, ez zituzten bilatu nahi izan. (Mungia aldean kontua ez dirudi hain konplikatua ere).

Batzuk esku-telefonoarekin egin zituzten grabazioak eta beste batzuk baliabide “profesionalagoak” erabil zituzten… Batzuk grabazioa egin bai baina irakasleari kopia bat eman ez edo bestela, beste batzuk, aurrekoa ondo egin baina grabazioaren osagarri ziren testutxoak idatzi ez, nor zen elkarrizketatua, nongoa, noizkoa… azaldu gabe utzi. Batzuk ezta elkarrizketatuaren izena aipatu ez, Jon G.-ren amamarena legez, edo izena, besterik gabe, Julen R.-ren amamarekin bezala…

Nire ikasleren batek hau irakurri badu eta gogoratzen badu ez zuela lanaren zati bat entregatu, hartu irakasleari eman behar zenion eta eman ez zenion grabazioa eta bidali goian esteketan erraz topatuko dituzuen helbideetara, edo idatzi  e-posta bat irakasleak bidalitako grabazioaren osagarri izan daitezkeen testuekin. (Nor da elkarrizketatua, nongoa, noiz…). Irakasleak zeuzkan grabazioak eta zeukan informazio eskasa bideratu egin du dagoeneko.

Dena den, irakasle honek tratuaren bere partea egin du. Eskuratutako uzta eskasa DVD pare batean sartu eta Eibarrera bidali egin dugu.

Hona hemen froga:

DVD bat prestatzen Badihardugu Euskara Elkartekoei bidaltzeko

Badihardugu Euskara Elkartea. Ahotsak.com proiektuko kudeatzaileak.

Badihardugu Euskara Elkartea. Ahotsak.com 2009-2010 ikasturteko uzta. Mungia BHI

Ahotsak.com 2009-2010 ikasturteko uzta. Mungia BHI. Correos bulegoan zigilua jarrita.

Positiboa lortzeko beste aukera

Erraza.

Kakatzano 03

Klikatu goiko estekan eta Ondarruko azpieuskalkian dagoen kartela euskara estandarrera ekarri. Besterik gabe. (Post honen iruzkinean utzi zeure “itzulpena”).

(Laguntza, testua txikiegi ikusten baduzu, deskargatu pdf-a, goian ezkerretara download jartzen duen tokian klikatu, badakizu, download=deskargatu, pdf = dokumentu estilo ezagun hau).

[Merkealdiak aurreratzen: ondarrutar ospetsu batzuen zerrenda txukuna egiten baduzu, positibo erdia ;-)]