Tag Archives: Hizkuntza

Nola landu hizkuntza jarrerak ikastetxeetan

Hizkuntzen mitoak – Juan Carlos Moreno Cabrerak gaztelaniarenak aipatu

J.C. Moreno Cabreraren esanetan, gaztelania sustatzeko asmatu diren 6 mitoak:

  1. Abolengo documental del español. El español es una lengua romance documentada desde hace muchísimos siglos. Las glosas emilianenes, están escritas en castellano antiguo. Las jarchas también…
  2. Las grandes virtudes (intrínsecas) del castellano primitivo explican su posterior éxito, su posterior extensión.
  3. Castellano > español. Conversión.
  4. El castellano es un dialecto del español. (Como el andaluz, el extremeño…)
  5. Español = Lengua Común (La lengua que permite que nos entendamos todos sin problemas en medio mundo).
  6. Español lengua Global, carácter internacional.

Euskara, -ustez-, sustatzeko mitoak ere baditugu:

– Euskara Europako hizkuntzarik zaharrena da.
– Euskarak milaka urtetako erasoa jaso duen arren, bizirik iraun.
– Euskara (edo euskararen familiako arbaso zuzena) Europa (Mendebalde) osoan hitz egin zen duela milaka urte batzuk.

Gaurko mito batzuk aipatzearren, –ez gara Astarloa edo Sabino Arana aipatzen hasiko–, euskararen kontrako mitoak ere zerrenda daitezke:

Euskara oso hiztun gutxi dauzkan hizkuntza da. (Hiztun kopuruari dagokionez, euskara munduko lehen 300-700 artean  koka daiteke; munduko 6.000 hizkuntzetatik gora dago eta gehienek hiztun gutxiago daukate, dokumentu gutxiago., interneten ikustezinago dira…

Euskara batua guztiz artifiziala da, benetako euskaldunek ez dute euskara batua ulertzen, batua ez da euskara, ez du inork ulertzen…

– Euskara batua ikasten dutenek ez dituzte gero euskalkiak ulertuko. Euskalki bat ikasiz gero, ezin dira gero beste euskalkiak ulertu…

– Euskarak ez du balio ezta etxetik ibiltzeko ere. Bertsoak entzuteko, meza entzuteko, ETB1, Euskadi Gaztea, Ken 7, film bat euskaraz bi urtetan behin eta inork gutxik irakurriko duen liburu on bat hamabost urtean behin… Oso kultura txikia, murritza da. Ezin konparatu ingeles, gaztelaniaz edo frantsesarekin…

Mitoa gure mugetatik kanpo ere hedaturik dago:

Euskararen berri onak

Agustin Kardaberaz, 1761, Eusqueraren berri onac

Agustin Kardaberaz, 1761, Eusqueraren berri onac.

Nire blog-mezu batzuk ikusita, hizkuntza gutxiagotu batean aritzearen laztasunari buruzkoak-eta [1] [2], baten batek irakurri baditu pentsatuko zuen agian, tipo ilun, ezkor horietako bat naizela . Beti botila erdi hutsik antzematen duten horietako bat…

Nire irudi ezkor hori orekatze aldera, Kardaberazek XVIII. mendean erabili zuen izenburuarekin neuk ere zerbait idatzi nahi izan dut ia 250 urte geroago.

Gutxiagoturik geratu zaigun hizkuntza batean aritzea gogorra da [1] [2] baina tontoak legez kontsola gaitezke munduko hizkuntza gehienak gurea baino okerrago daudela ikusita.



  1. Gure hizkuntza bizirik ailegatu zen inprenta garaietaraino. Munduko hizkuntza gehienetan ez da ezer inprimatu. Telebista, irratia, internet garaietaraino ere bizirik ailegatu da. Euskarak Ofizialtasuna lortu du zenbait lurraldetan eta hezkuntza sistema bat ere bai. Munduko kultura gehienek lortu ez dutena.
    Munduko hizkuntzen semaforoa

    Gure hizkuntzari semaforoaren argi horia dagokio.

    Gure hizkuntzari semaforo horia dagokio, ez gorria. (Munduko lehen 250en artean omen dago).
  • Gainditu egin dira urte askotan oso zabalduak egon ziren iritziak. “Euskara ez da kultura hizkuntza bat. Ez du hainbat gauzatarako balio. Ezinezkoa da hau eta bestea euskaraz egitea…” XX. mendearen zientziaren ekarpen handi horietakoa izan da munduko giza-arraza eta hizkuntza guztiak baliokideak direla frogatzea. Orain inork ez du sinesten giza-etnia batzuk beste batzuk baino gehiago direnik edo hizkuntza batzuk aurreratuak eta beste batzuk primitiboak direnik… Baina gure hizkuntzak hizkuntzekin interesa duen pertsona batzuen arreta erakartzen du oraindik.
  • Gure hizkuntzak badu eredu estandar bat. Eztabaida gutxi sortzen dira, nik uste, gaur egun euskara zer den eta zer ez den, nola idatzi behar den, eta antzeko kontu horiekin. Eta sortzen direnak, euskaraz sor daitezke ez garai batean bezala, inguruko beste hizkuntzetan ia bakarrik aritzen ziren euskarari buruz. Gurean, egun, ez dago zenbat gara konturik hizkuntza kontuetan, galego-portugesa edo katalanaren hurbileko kasuak begiratzea besterik ez dugu hori ez dela hain arrunta ikusteko. Gurean jende gutxik ez dio txintxo-txintxo Euskaltzaindiaren iradokizun guztiak bere egiten, saiatu behintzat, eta inork gutxik egiten du gaur egun hiperbizkaieraren apustua edo lapurtera klasikoaren apustua. Eredu estandarrak eztabaida gutxi.
  • Munduko milaka hizkuntzen artean, –zazpi mila, zortzi mila hizkuntzen artean–, badirudi gurea hiztun gehien duen horietakoa dela. Hiztun kopuruari begira gure hizkuntza handia da. Milaka hizkuntza daude munduan gure hizkuntzak dauzkan baino hiztun gutxiagorekin. XXII. mendean oraindik bizirik egoteko aukera handia duen horietakoa omen da gurea. Zazpi mila horietatik 247. postuan topatu nuen en.wikipediaren ranking batean (kalkulatzeko irizpideak eztabaidagarriak dira, jakina).

  • Bere garaian Gutenbergen moldiztegiak giza komunikaziorako ekarri zuen iraultzaren pareko beste hamaika gertatu dira XX. mendearen bueltan. Hasieran, Gutenbergen moldiztegian, Bibliaren 150 kopia egin ziren bi urtetan. Aurretik imajina dezakegu zenbat denbora beharko zuten kopiak banan-banan eskuz egiteko. Europako kultura iraultza handienetakoa. Erdia Aroaren mugarria askoren ustez… Orain, esaterako, Google enpresak milioika liburu dauzka eskaneaturik. Liburuak liburutegi publikoetan, liburu-dendetan, ikastetxeetan, online eta edonoren etxean topa ditzakegu. Baina liburua ez da behar bada gure garaietako euskarri nagusia. Audioak eta bideoak etengabe ari dira sortzen. Telebista, irratia, idatzizko prentsa… Gutenbergen iraultza berandu iritsi zen gurera, Leizarragaren Biblia (1571) Gutenbergek berea atera (1456) eta handik ehun eta hamabost urtera ailegatu zen gure hizkuntzara. Hezkuntza sistemara gure hizkuntzara ekartzea ere nahiko berandu lortu zen alboko hizkuntzekin konparaturik baina XX. mendeko beste hainbat iraultzetara badirudi nahiko garaiz iritsi garela. Badugu euskal hedabiderik, telebista, irratia, argitaletxeak… eta interneten bizirik gaude. Gure irratiaren diala edo gure Lurreko Telebista Digitalean eskaneatzen badugu hortxe topatuko dugu euskara bizirik. Beste hizkuntzen ondoan leku gutxiagorekin baina bizirik.
Liburu elektronikoa

Laster internetetik zuzenean irakurri ahal izango dugu. Milioika liburu eskura.

  • Interneten bizirik gaude beraz. Gainera, munduko lehen 60 hizkuntzen artean gaudela kalkulatzen [3][4] dut erreferentzia zehatza inon aurkitu ez badut ere. Firefox nabigatzailea euskaraz behar bada 10.000 pertsonek erabiltzen dute dagoeneko. Baina askoz gehiago izango gara sarean endredatzen ari garen euskaldunok. Ziur aski, egunero sortzen da webgune berriren bat euskaraz… Oraindik beste hizkuntzen oso atzetik goaz, jakina, baina bizirik gaude. Gure hizkuntza ofiziala da lurralde batzuetan eta estatu bat ez izateak pittin bat ikusezin bihurtzen bagaitu ere, diglosikoak baina bizirik gaude.elebidunak

Ebaluazioaz

Neurtzen ez dena ezin da hobetu.

[Lord Kelvini egotzi egin zaion esalditxoa]

Hizkuntzen ebaluazioa. Assessment

Ikasturte amaieran gure komunikatzeko gaitasuna neurtzen ibili gara.

Ikasturtea amaitzear eta aurten egindako lana ebaluatu behar.

Ikasturte hasieran esan bezala, ikasturte honetan egindako lanaren kantitatea eta kalitatea neurtzen saiatuko gara. Jarraitu irakurtzen

Queremos galego!

Gaztelaniaz edo portugesez edo biak dakizuenok  ez duzue arazo larriegirik izango honako bideoa ulertzeko:

Zer eskatzen dute irakasle horiek? Zergatik? Nola bideratu dute bere eskaera? Zein da zure iritzia.

Galiziera hizkuntza bat da ala portugesaren dialektoa? Ala gaztelaniaren dialektoa? Zergatik?

Diagnosi ebaluazioaren emaitzak 2009

Who_Watches_the_Watchmen

Nork begiratzen ditu jagoleak?

Duela egun batzuk argitaratu dituzte Diagnosi-ebaluazio lehen proben emaitzei buruzko txostenak.
Lehenago ere kontu horiei buruz nire iritzi batzuk bota ditut blog honetan.

Interesgarria iruditu zaizkit txosteneko zenbait pasarte. Taula hau, esate baterako:

ISEK indizearen batez besteko balioak (Indize sozio-ekonomiko eta kulturalaren balioak)

A publikoa    0,68 Baxua

B publikoa     0,35 Ertain baxua

D publikoa     0,12 Ertain altua

Itunpeko A 0,24 Altua

Itunpeko B 0,08 Ertain altua

Itunpeko D 0,16 Ertain altua

Kanpoko hezkuntza adituren batek datu hauek ikusiko balitu, ez luke oso erraz ulertuko zergatik aldi berean A eredua ISEK altuen eta baxuen duten familiek aukeratu duten. Publikoan baxuen, itunpekoan altuen.

Txostena irakurtzen jarraituz gero, kanpoko hezkuntza adituak galdetuko luke ea hizkuntzen komunikazio gaitasun mailari buruzko datu horiek zer adierazten duten, A1, A2, B1, B2, C1… Europan egindako neurketa Europan ulertzeko moduko datuak beharko… Txosten osoa irakurrita ere ez luke galdera xinple horren erantzuna topatuko. Galdetuko luke, agian, ea zergatik ez da ahozko adierazpenari buruzko inolako neurketarik egin. Arazo logistikoak, ezta? galdetuko luke.

Txostena irakurrita, galdetuko lieke, agian, hezkuntza arduradunei ea bi hizkuntza ofizial duen lurralde batean ez ote den penagarria euskara neurtzen neurtu den hori.  Hezkuntza arduradunak arrazoi historiko eta soziolinguistiko ugarirekin erantzungo lioke.

Hezkuntza aditu atzerritarrak galdetuko lioke orduan ea ze plan dauden hori guztia konpontzeko, A ereduarena, batez ere, begi bistakoena, baina baita ere beste ereduetakoa… Euskara emaitzak, oro har, oso txarrak dirudite, ezta?

Gaztelaniazko emaitzak Indize Sozio Ekon. eta Kulturalari oso lotuta daudela ikusten bada eta euskararen emaitzak, aldiz, hizkuntza ereduei askoz lotuago…  Gaztelaniazko emaitzetan hiru ereduak  ISEKaren atzetik badabiltza baina bestalde, euskaraz, A eta B ereduek D ereduak baino emaitza nabarmen okerragoak erakutsi badituzte ISEK horretatik haratago, zertarako nahi dituzue hiru ereduak? Gaztelania ziurtatzeko ez badira, eta ez dira, agi denez; are gutxiago euskara, ezta?

Hezkuntza arduradun autoktonoak harro erantzungo lioke. Euskararen emaitza horiek konpon bidean dauzkagu, sisteman ingeles gehiago sartuta eta A ereduan astero euskara ordu bat gehiago sartuta… Gainera ikastetxe bakoitzak bere hobekuntza plan berezia prestatzen arituko da une honetan… Hurrengo neurketan ikusiko dira egindako hobekuntzen emaitza onak!

Hezkuntza adituak, orduan, bere herrialdera itzulita hemen ikusi eta ikasitakoarekin txotena prestatu beharko luke. Asterix eta Obelixen esaldi hura erabiltzeko gogoa, izenburuan bertan.

Txoroak dira gero erromatar hauek!

Hizkuntzen rankina

Zenbat hizkuntza dago munduan?

[Blog honetan bertan galderaren erantzun batzuk eskegita topa ditzakezue].

Zeintzuk dira hiztun kopuruari begira, munduan gehien hitz egiten diren hizkuntzak?

Kopuru absolutuetan ze hizkuntzatan argitaratzen dira liburu gehien? Eta ze hizkuntzek daukate interneten dokumentu gehien?

Eta kopuru erlatiboetan?

UNESCOk egiten ditu galdera horiei erantzuteko ikerketa onak.

Hegoamerika osoak portugesez eta gaztelaniaz egiten du? Elebidunak birritan kontatuko dituzte?

Ahozko kulturak ala idatzizko kulturak? Zenbat kultura iritsi da idatzizko zerbait ekoiztera? Zenbat kultura iritsi da interneten dokumentuak eskegitzera?

Ulertzeko gaitasuna daukatenak edo abestiren bat abesteko gaitasuna daukatenak baina hitz egiteko gai ez direnak, nola zenbatuko dituzte?

Zenbat kultura desagertuko da XXI. mendean? Zertarako balio zuten kultura horiek? Ze kultura dira gehien balio dutenak?

Zeintzuk dira kulturarik zaharrenak? Zer da kultura moderno bat? (Badute galdera horiek zentzurik?)

Kulturarik indartsuenak ere desagertuko dira? Noiz? Nola?

Munduko kultura guztiak dira kultura ala batzuk "kulturarik eza" besterik ez dira?

Zeure ustez munduko zein kulturak izango du etorkizunik oparoena? (Nire ustez argazki honetakoa).


Hizkuntzak zerrendatuak

Euskararen Pernandoren egiak

Tiraka blogetik kopiatuko ditut. garruze goitizeneko batek idatzia, 2009ko otsailean. Oraingoz balio erantsi eskasa, bale, baina iruditxo bat gehitzen badut:

Pernando Amezketarra

Euskararen Pernandoren egiak:  Honako hauek dira [garruzeren aburuz]:

a) Edozein hizkuntza biziberritzeko arrakasta-faktoreak honako hauek omen dira: lege-marko egokia; hizkuntza politika eraginkorra eta baliabide egokiak; herritarren atxikimendua eta hizkuntzaren aldeko jarrera eta konpromisoa.

b) Euskara biziberritzeko ez da nahikoa hezkuntza eremuan egiten den ahalegina, eta ezinbestekoa da gizarteko gainontzeko eremuetan erabilera normalizatzea. Hezkuntza sistemak ikasleak euskalduntzea funtsezkoa da gizartearen kohesioa lortzeko eta ikasleen aukera berdintasuna segurtatzeko: Herritarren artean elkar ulertzeko bideak zabaltzea da kohesioaren oinarririk sendoena.

c) XXI. mendeko hizkuntza politikaren ardatza euskararen erabilera izango da; erabileraren perspektiba da, noski, hizkuntza eskubideen inguruko diskurtsoa eduki eragingarriz betetzen duena. Erabileraren bi zutabe nagusietariko bat da hizkuntza eskubideen aitorpena eta babesa.

d) Euskarak politika horizontala behar du: euskarak aginpide publikoaren berezko osagai izan behar du.

e) Euskara kudeaketaren kalitateari estu loturiko faktoretzat hartu beharra dago.

f) Hizkuntza gaitasunari dagokionez, ikuspegi komunikatiboari eta praktikoari garrantzi handiagoa eman behar zaio, gramatikaltasun hutsaren gainetik. Horri lotuta, ezagupena egiaztatzeko ebaluazio irizpideak komunikazio irizpideen arabera aplikatu behar dira eta ez hizkuntza ezaguera akademikoarekin.

g) Hizkuntza ez-formalak garrantzi handia du erabilera sustatzeko orduan.

h) Euskaldun berrien ekarpenari zor zaion onespen soziala publikoki aitortu behar da. Era berean,  euskaldun pasiboaren figurak aitorpena behar du eta bere zeregina esleitu behar zaio hizkuntzen arteko bizikidetzan.

i) Euskara erabiltzearen aldeko euskaldunon konpromisoa ezinbestekoa da.

j) Arduradun eta ordezkari politikoek jendaurrean eta beren eragin eremuetan euskara erabili eta sustatu behar dute.

k) Euskarak bere arnasa-guneak behar ditu eta horiek zehazteko bai ikuspegi geografikoari, bai ikuspegi funtzionalari begiratu behar zaie. Arnasa-gune horiek zaindu, sortu eta ahal dela, hedatu behar dira.

l) Espazio publikoan bi hizkuntzen erabilera arautu beharra dago eta arautze horretan ahulenaren alde egin behar da.

m) Administrazio publikoak eredugarri izan behar du herritarren hizkuntza eskubideak bermatzeari dagokionez, eta oraindik ez da xede hori lortu.

n) Bada astindu beharreko inertziarik, bai Administrazioan, bai herri mugimenduetan eta baita ere bien arteko harremanetan. Herri-aginte eta euskalgintzako eragileen artean lankidetza etengabea egon behar du.

o) Progresibotasuna izango da erabilera sustatzeko politikaren ardatz bat, baina ezin da progresibotasunaren izenean onartu euskararen erabilera, apurka-apurka bada ere, aurrera ez daraman politikarik. Era berean, ez litzateke onargarria izango aurrerabide hori leku eta erabilera-eremu guztietan apurka-apurka gauzatzea, bizkorrago joateko baldintzak betetzen dituzten eremuetan balaztari etengabe sakatuz.

p) Euskara eta haren munduak etorkinengana hurbildu behar da.

____________________

Orain arte kopia hutsa, aurkezpen paragrafoa eta iruditxoa gehitzeaz gain ezer gutxi. Balio erantsirik ez. Baina orain, gure iritzia eskatuko baligute? Zer esango genuke? Zer behar da euskara bizirik iraun dezan?

Nik politika orokorrari buruz ez dut hementxe ezer botako. Hezkuntza politikari buruz baina  handik eta hemendik bota ditut. Egunen batean panfleto bat idatziko dut 😦

Baina orain zuon txanda da. Bota iritzia eta baloratuko dut.


Munduko hizkuntza zaharrena eta zailena, geurea!

Sustatun ikusi dut hizkuntza zailenen sailkapena, munduko zailena, urrezko domina, geure 😉

  1. Euskara
  2. Hungariera
  3. Txinera
  4. Poloniera
  5. Japoniera
  6. Errusiera
  7. Alemana
  8. Koreera
  9. Ingelesa
  10. Swahili

Eta Google itzultzaileak, kasualitatez berretsi egin dit:

Hungarieraren dialektoa ote gure hizkuntza?

Aurten bertan, hamaikagarren aldiz, nire ikasle batzuk esan/galdetu didate zergatik, zer dela eta, gure hizkuntza munduko zaharrena…

Nik galdera horren aurrean txapa bat botatzeko arriskuan ikusten dudanez ene burua, hizkuntzen trataera bateraturako beste ekarpen bat egingo dut hemen…

Klikatu goiko argazkian testu osoa irakurri nahi baduzue. (Egilea Larry Trask).

Q5. Is Basque the oldest language in Europe?

A5. The question is meaningless. Except for creoles, which arise from pidgins and are a special case, all languages are equally “old”, in that all descend in an unbroken line from the earliest human speech. What we can say about Basque is that its ancestor was spoken in western Europe before (possibly long before) the ancestors of all the other modern western European languages arrived there. That is, Spanish, French, English, Irish, and all the others are descended from languages which were introduced into western Europe (from farther east) at a time when the ancestor of Basque was already there.

 

Q8. Is Basque exceedingly difficult to learn?

A8. Not at all. Today thousands of people speak Basque as a second language; among these are native speakers of Spanish, French, English, Dutch, German, Japanese, and other languages. In fact, Basque is a rather easy language to pick up, while mastering it is no more difficult than mastering any other language. The pronunciation is easy, the spelling is regular, there is no grammatical gender, there are no noun-classes or verb-classes, and there are no irregular nouns and hardly any irregular verbs.

POSITIBO HANDI BAT BIGARREN EBALUAZIOAN GOIKO TESTU HORIETAKO BAT ONDO ITZULTZEN DUENARENTZAT

Ingelesa ikasten

Iñaki Dublineko pub batean lanean ibili zen ingelesa ikasteko

“Iñakik, elkarrizketa honetan, Dublinera ingelesa hobetzera joan zela adierazterakoan, honakoa dio: «Hara, Dublinera, iritsi nintzenetik nire hizkuntzak hitz egingo zituen jendearekin egotea ekidin nahi nuen. Ez nuen ez espainiarrekin, ez euskaldunekin egon nahi. Ahal zen neurrian, ingelesez hitz egingo zidan jendearekin nahastu nahi nuen, hizkuntza ikasi ahal izateko. Eta egia esan, arrakasta nahikoa izan nuen helburu horrekin. Birao asko ikasi nituen, -pub batean lan egiten zuen eta, pub batean nola hitz egiten da? Berarentzat oso garrantzitsua zen pub batean biraoak esaten ikastea- oso garrantzitsua iruditzen zitzaidan hori, beraiek bezala hitz egiten ikastea, nire soinua beraiena bezalakoa izateak kezkatzen ninduen. Hau da, alde fonetikoa ondo barneratzea».

Elkarrizketan aurrerago, hangoek bezalako soinua nola lortzen duen adierazten du. Eta oso modu bitxian egiten du; lanetik etxerako bidaian, honakoa dio: «Egiten nuen beste gauza bat, batez ere etxera bidean eta lanera bidean, bakarrik hitz egitea zen, ahots goraz gauzak errepikatuz eta batez ere, intonazio eta soinuetan arreta jarriz. Soinuetan ere bai, baina intonazioa asko kezkatzen ninduen gauza zen».

Ingelesa ikasten ere ahalegindu zenez eta ingeles-irakasle moderno bat topatu zuenez, gramatikarik esplikatzen ez zuena, komunikazio-egoerak esplikatzen zituena baina gramatikarik ukitzen ez zuena, galduta sentitu zen, ikastun gisa galduta sentitu zuen bere burua. Eta elkarrizketan esan zuen: «Euskaran, gramatika oso konplexua da eta beraz, normalean, modu nahiko sistematiko eta formalean lantzeko joera dago. Beraz, noski, ni eskola horietara iristen nintzen eta hori esaten nien. Nik irakasleari aditz-paradigmen taulak eskatzen nizkion. Nik taula horiek izan nahi nituen, baina berak ez zizkidan ematen, esaten zuen “esaten duzun neurrian ikasiko duzu”». Ingeles-irakaslearen modernitatea: ez da gramatikarik ematen, hizkuntza erabiliz ikasi behar duzu, ez da beharrezkoa modu esplizituan izatea. «Niri, horrek antsietatea sorrarazten zidan».

Juli Palou Sangràren hitzaldi baten zatia